Kışın o gri ve soğuk günleri henüz bitmemişken, doğada inatçı bir ağaç uyanır. Diğer ağaçlar hala derin uykudayken, o çıplak dallarını bembeyaz ve pembe çiçeklerle donatır. "Bahar geliyor, korkmayın" der gibidir. Bu cesur ağaç, Badem ağacıdır. Antik Romalıların yeni evli çiftlerin üzerine "bereket" getirsin diye yağdırdığı, Mısır kraliçelerinin güzellik ritüellerinin başköşesine koyduğu badem, sadece lezzetli bir kuruyemiş değildir. O sert kabuğun içinde, binlerce yıldır insan cildini yumuşatan, kralları rahatlatan ve bugün aromaterapi dünyasının "en güvenli limanı" kabul edilen altın sarısı bir sıvı saklıdır: Badem yağı. Gelin, İpek Yolu'ndan saray mutfaklarına, oradan da modern annelerin bebek çantalarına giren bu kadim yağın, tatlı ile acı arasındaki ince çizgisinde yürüyelim.
Dr. Jekyll ve Bay Hyde: Tatlı mı, acı mı?
Badem yağının hikayesi, bir dedektif romanı gibi başlar. Çünkü doğada iki farklı badem ağacı vardır ve bunları ayırt etmek hayati önem taşır.
Bir tarafta, Latincesi Prunus dulcis var. dulcis olan Tatlı badem. İşte bizim kahramanımız bu. Kozmetikte, yemekte, masajda kullanılan, şifa dağıtan yağ bundan elde edilir.
Diğer tarafta ise Prunus dulcis var. amara yani Acı badem. Bu, ailenin "karanlık" yüzüdür. Acı badem, içinde "amigdalin" adı verilen bir madde barındırır. Bu madde suyla temas ettiğinde zehirli bir bileşik olan siyanüre dönüşür. Tarih boyunca acı badem yağı sadece çok özel işlemlerde, kokulandırmada (siyanürü ayrıştırıldıktan sonra) kullanılmıştır.
Bu yüzden aromaterapi raflarında gördüğünüz yağın üzerinde mutlaka "Tatlı badem yağı" (Sweet almond oil) yazar. Bu ayrım, binlerce yıl önce deneme-yanılma (ve maalesef zehirlenme) yoluyla öğrenilmiş, bugün ise kimya bilimiyle kesinleşmiş bir kuraldır.
Masaj terapistlerinin vazgeçilmez "sağ kolu"
Bir spa merkezine gittiğinizde veya profesyonel bir masaj yaptırdığınızda, teninize değen yağın %90 ihtimalle badem yağı olduğunu biliyor muydunuz? Peki neden lavanta veya gül yağı değil de badem?
Aromaterapi dünyasında badem yağına "Mükemmel taşıyıcı" denir. Esansiyel yağlar (uçucu yağlar) çok güçlüdür ve doğrudan cilde sürülmezler. Onları "taşıyacak", seyreltecek ve cilde zarar vermeden emilmesini sağlayacak bir araca ihtiyaç vardır.
Badem yağı, doku olarak ne zeytinyağı kadar ağır ve yapışkandır, ne de üzüm çekirceği yağı kadar hafiftir. Tam ortadadır. Ellerin vücut üzerinde "kaymasını" sağlar ama cilt tarafından da makul bir sürede emilir. Bu "orta karar" viskozitesi, onu masaj dünyasının kralı yapmıştır. Ayrıca kokusu o kadar hafiftir ki, içine eklenen pahalı yasemin veya portakal yağının kokusunu bastırmaz, onlara saygı duyar.
Anne adaylarının ve bebeklerin beyaz koruyucusu
Badem yağının belki de en duygusal hikayesi, annelikle olan bağıdır. Hamilelik döneminde karın derisi gerildikçe, kadınların en büyük korkusu "çatlaklar" (stria) olur. Pahalı kremler piyasaya çıkmadan yüzyıllar önce, ebelerin önerisi hep aynıydı: "Badem yağı sür."
Bilimsel araştırmalar, badem yağının cildin elastikiyetini artırdığını ve yoğun bir yumuşatıcı (emolyent) olduğunu doğrulamaktadır. Sadece anneler için değil, dünyaya yeni gelmiş bir bebeğin o hassas cildi için de "en güvenli" başlangıçtır. İçeriğindeki oleik asit (Omega-9) ve linoleik asit, bebeğin henüz tam gelişmemiş cilt bariyerini bir kalkan gibi korur.
Hatta Anadolu'da ve Orta Doğu'da "konak" (bebeklerin başında oluşan pullanma) temizliğinde, badem yağıyla yumuşatma yöntemi, nesilden nesile aktarılan bir mirastır.
Göz altı morluklarına doğal dokunuş
Modern yaşamın getirdiği uykusuzluk ve ekran ışığı, gözlerimizin altında koyu halkalar oluşturduğunda, kozmetik endüstrisi bize yüzlerce liralık kremler sunar. Oysa halk tıbbında bu sorunun cevabı çok daha basittir.
Badem yağı, yüksek miktarda E vitamini ve K vitamini içerir. E vitamini cildi beslerken, K vitamini kan damarlarının büzülmesine ve kan dolaşımının düzenlenmesine yardımcı olur. Parmak ucuna damlatılan bir damla badem yağı ile göz altına yapılan nazik tampon hareketleri, o bölgedeki morluğun hafiflemesine yardımcı olan en eski "güzellik hilelerinden" biridir.
Üretim notu: Soğukta kalan güzellik
Tüm bitkisel yağlarda olduğu gibi, badem yağında da "nasıl elde edildiği" sorusu, "ne olduğu" kadar önemlidir.
Marketlerde satılan ucuz badem yağlarının çoğu, yüksek ısıda ve kimyasal çözücülerle (heksan gibi) elde edilen "rafine" yağlardır. Bu işlem sırasında yağın içindeki vitaminler ölür, geriye sadece "kaygan bir sıvı" kalır.
Gerçek şifa, "Soğuk Sıkım" (Cold Press) yöntemindedir. Bademlerin mekanik preslerde, ısıtılmadan sıkılmasıyla elde edilen yağ, o kendine has fındıksı kokusunu, altın rengini ve en önemlisi içindeki canlı vitaminleri korur.
Sonuç: Doğanın yumuşak gücü
Badem ağacı baharı müjdelerken bize umut verir. Meyvesiyle bizi besler. Çekirdeğinden süzülen yağıyla ise bizi sarıp sarmalar.
Ne çok iddialı kokar, ne de cildi yorar. Badem yağı, doğanın "yumuşak gücü"dür. Kleopatra'nın banyosundan bugünün modern bebek odalarına kadar uzanan bu 5000 yıllık yolculuk, onun geçici bir moda değil, insanlığın kadim bir dostu olduğunu kanıtlar. Bir dahaki sefere elinize o altın renkli sıvıyı aldığınızda, içinde baharın ilk çiçeklerinin enerjisini taşıdığını hatırlayın.
Kaynakça
Kitaplar:
-
Baytop, Turhan. Türkiye'de Bitkiler ile Tedavi. Nobel Tıp Kitabevleri, 1999. (Badem yağının Anadolu tıbbındaki yeri ve kullanımı).
-
Parker, Susan M. Power of the Seed: Your Guide to Oils for Health & Beauty. Process Media, 2014. (Badem yağının kimyasal profili, oleik asit dengesi ve kozmetik kullanımı - Sayfa 55-58).
-
Price, Len. Carrier Oils for Aromatherapy and Massage. Riverhead, 1999. (Masaj ve taşıyıcı yağ olarak badem yağının önemi).
Makaleler ve Bilimsel Yayınlar:
-
Ahmad, Z. "The uses and properties of almond oil". Complementary Therapies in Clinical Practice, 2010. (Badem yağının yara izleri, cilt bariyeri ve genel sağlık üzerindeki etkilerini derleyen kapsamlı makale). Makale linki
-
Stamatas, G.N. et al. "Lipid uptake and skin occlusion following topical application of oils on adult and infant skin". Journal of Dermatological Science, 2008. (Bebek cildinde yağ kullanımı üzerine çalışma).
Web Kaynakları:
-
Healthline: Almond Oil Benefits for Skin. Erişim linki
-
International Journal of Nursing Practice: The effect of bitter almond oil on striae gravidarum. (Hamilelik çatlakları üzerine klinik çalışma).
