 (6).png){kind=logo}
Çalışmada hastalar, kan alımından önceki son öğün ile kan alımı arasında geçen süreye göre 8 saatten az, 8-12 saat ve 12 saatten uzun süre aç kalanlar şeklinde üç gruba ayrıldı. Yeterli sayıda ölçüm bulunan 121 farklı laboratuvar testi incelendi.
İlk değerlendirmede 121 testin 27'sinde açlık süreleri arasında klinik açıdan anlamlı olabilecek farklılıklar görüldü. Araştırmacılar, yaş, hastalıklar, kullanılan ilaçlar ve metabolik özellikler gibi kişisel farklılıkların etkisini azaltmak amacıyla aynı kişilerin farklı açlık sürelerindeki sonuçlarını da karşılaştırdı. Bu analizde açlık süresinden anlamlı şekilde etkilenen test sayısı 10 olarak belirlendi.
Glukoz ve trigliseridde farklılık görüldü
Aynı kişilerin sonuçlarının karşılaştırılmasında, 8 saatten kısa açlık ile 12 saatten uzun açlık arasında bazı testlerde farklılıklar tespit edildi.
8 saatten kısa açlıkta glukoz düzeyi yaklaşık yüzde 10,8, trigliserid yüzde 20,1, GGT yüzde 14,8 ve lipaz yüzde 36,4 daha yüksek bulundu.
Araştırmada, ilk 8 saat içinde açlık süresi uzadıkça glukoz düzeyinin azaldığı ve her ek açlık saatiyle kan şekerinde ortalama yaklaşık 4,3 mg/dL düşüş görüldüğü belirtildi.
Buna karşılık hemogram parametreleri, total kolesterol ve HDL gibi birçok rutin laboratuvar testinde açlık süresine bağlı değişikliklerin klinik anlamlılık sınırlarını aşmadığı görüldü. Son üç aylık ortalama kan şekeri düzeyini gösteren HbA1c'nin de açlık süresinden belirgin şekilde etkilenmediği kaydedildi.
8-12 saatlik açlık ile daha uzun süre arasında anlamlı fark saptanmadı
Çalışmada 8-12 saat aç kalan kişiler ile 12 saatten uzun süre aç kalanlar da karşılaştırıldı. Değerlendirilen testlerde iki grup arasında klinik açıdan anlamlı ek bir fark bulunmadı.
Ataköy Medicana Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Burak Uzel, çalışmanın sonuçlarına ilişkin değerlendirmesinde, her kan testi için aynı açlık süresinin uygulanmasının gerekli olmayabileceğini belirtti.
Uzel, “Glukoz ve trigliserid gibi bazı testler son öğünden geçen süreden belirgin şekilde etkilenirken, çok sayıda rutin laboratuvar testinde açlık süresinin klinik açıdan önemli bir değişikliğe yol açmadığı görülüyor” dedi.
Açlık gereken testlerde uygun sürenin önemli olduğunu belirten Uzel, 8-12 saatlik açlık ile 12 saatten uzun açlık arasında klinik olarak anlamlı ek bir fark gösterilmediğine dikkati çekti.
“Tüm kan tahlilleri tok karnına yapılabilir sonucu çıkarılmamalı”
Araştırmanın “artık bütün kan tahlilleri tok karnına yapılabilir” şeklinde yorumlanmaması gerektiğini vurgulayan Uzel, özellikle glukoz ve trigliserid gibi bazı testlerde son öğünden geçen sürenin önem taşıdığını ifade etti.
Uzel, açlık insülini gibi belirli koşullarda değerlendirilmesi gereken testlerin de bulunduğunu belirterek, “Buradaki temel mesaj, her laboratuvar testinin aynı olmadığıdır. Hastaya hangi testlerin yapılacağına bakılarak açlık gerekip gerekmediğine karar verilmesi daha doğru bir yaklaşım olabilir” ifadelerini kullandı.
Uzun süreli açlığın özellikle ileri yaştaki kişilerde, diyabet tedavisi görenlerde veya düzenli ilaç kullananlarda günlük rutini ve ilaç kullanımını etkileyebileceğini belirten Uzel, hastaların açlık süresini kendi başlarına değiştirmemeleri gerektiğini söyledi.
Uzel, “Hangi testin istendiğini biliyorsak, o test için gerçekten açlık gerekip gerekmediğini de belirleyebiliriz. Amaç hastayı mümkün olduğunca uzun süre aç bırakmak değil, doğru test için doğru koşulları sağlamak olmalı” dedi.
Araştırma, Shin S, Kim S, Yu S ve arkadaşları tarafından “Fasting Duration and Differences Across Routine Laboratory Tests” başlığıyla JAMA Internal Medicine'da 28 Eylül 2026'da yayımlandı.
Hibya Haber Ajansı
