Market reyonunda o pütürlü, koyu yeşil kabuğuna bakıp "timsah derisine benziyor" diye düşündüğünüz, içi ise tereyağı kıvamında olan o meyveyi tanıyorsunuz. Kahvaltıların modern yıldızı, salataların vazgeçilmezi: Avokado. Ancak çoğu kişi, bu meyveyi yedikten sonra o devasa çekirdeğini çöpe atarken veya kabuğunu soyarken, aslında binlerce yıllık bir sırrın yanından teğet geçtiğinin farkında değildir. Zeytin gibi, çekirdeğinden değil, bizzat "etinden" yağ veren nadir meyvelerden biridir o. Azteklerin "doğurganlık sembolü" saydığı, İspanyol kaşiflerin "denizci tereyağı" adını taktığı bu meyvenin, soğuk presle sıkıldığında ortaya çıkan zümrüt yeşili yağının, yani Avokado yağının; mutfaktaki yüksek ateşle dansından cildin en derin katmanlarına sızan şifalı yolculuğuna hoş geldiniz.
Azteklerin "Ahuacatl" mirası ve isim babalığı
Hikayemiz, günümüzden yaklaşık 7.000 yıl öncesine, Meksika'nın Puebla eyaletine uzanıyor. Antik Aztekler ve Mayalar için bu ağaç sadece bir besin kaynağı değildi; kutsal ve biraz da "muzip" bir anlamı vardı.
Aztek dilinde (Nahuatl) bu meyveye "Ahuacatl" deniyordu. Bu kelimenin Türkçe karşılığı biraz şaşırtıcı olabilir: "Testis". Meyvenin ağaçta ikili salkımlar halinde asılı durması ve şekli nedeniyle yerliler ona bu ismi vermişti. Ayrıca Aztek kültüründe güçlü bir afrodizyak olduğuna inanılırdı. Hatta efsanelere göre, hasat zamanı geldiğinde bakire kızların evden çıkmasına izin verilmezdi.
İspanyol işgalciler (Konkistadorlar) geldiğinde, yerel halkın bu meyveyi ekmeğe sürüp yediğini gördüler. "Ahuacatl" kelimesini telaffuz edemedikleri için ona "Aguacate" dediler ve bu kelime zamanla İngilizceye "Avocado" olarak geçti.
Zeytinyağının okyanus ötesi kardeşi
Avokado yağını botanik dünyasında özel kılan şey, üretim yöntemidir. Genellikle bitkisel yağlar (ayçiçeği, badem, fındık) tohumlardan veya çekirdeklerden elde edilir. Ancak avokado, tıpkı zeytin gibi bir istisnadır.
Avokado yağı, meyvenin o kremsi, yağlı etli kısmından (mezokarp) elde edilir. Çekirdek çıkarılır, kabuk soyulur ve geriye kalan yeşil kısım soğuk pres yöntemiyle sıkılır. Ortaya çıkan yağ, klorofil bakımından o kadar zengindir ki, şişeye koyduğunuzda ışığa tutarsanız zümrüt gibi parladığını görürsünüz. Eğer aldığınız avokado yağı şeffaf veya çok açık sarıysa, muhtemelen rafine edilmiştir ve o "ruhunu" kaybetmiştir.
Mutfakta bir ısı şampiyonu: Dumanlanma noktası
Sağlıklı beslenme tutkunları yıllarca zeytinyağını baş tacı etti. Ancak zeytinyağının bir kusuru vardı: Yüksek ısıya gelemiyor, kızartmalarda yanıyordu. İşte avokado yağı burada sahneye bir kurtarıcı gibi çıktı.
Bu yağ, bitkisel yağlar arasında en yüksek dumanlanma noktasına (smoke point) sahip olanlardan biridir. Rafine edilmemiş hali bile 200 derecelere dayanırken, kaliteli bir avokado yağı 271°C'ye kadar yanmadan dayanabilir.
Bu ne anlama gelir? Et mühürlerken, sote yaparken veya fırınlarken yağınız yanıp kanserojen maddelere dönüşmez. Hem tereyağı gibi zengin bir aroma verir hem de kimyasal yapısını korur. İçeriğindeki "beta-sitosterol" maddesi sayesinde kalp dostudur ve kötü kolesterolle savaşta, en az zeytinyağı kadar etkilidir.
Cildin altına sızan ajan
Bir aromaterapi ve cilt bakım uzmanı gözüyle bakıldığında, avokado yağına "nüfuz etme ustası" diyebiliriz. Pek çok yağ (örneğin mineral yağlar veya bazı taşıyıcı yağlar) cildin sadece en üst tabakasında kalıp bariyer oluştururken, avokado yağı epidermisi geçip dermis tabakasına kadar inebilme yeteneğine sahiptir.
Bu derin dalış yeteneği, onu yaşlanma karşıtı ürünlerin vazgeçilmezi yapar. Neden mi?
-
Kollajen tetikleyicisi: Derin dokuya inerek, cildin iskelesi olan kollajen üretimini destekler.
-
Sterolin bombası: İçeriğindeki "sterolin" adı verilen bitkisel steroidler, yaşlılık lekelerinin (o kahverengi lekelerin) görünümünü hafifletmede ve cildi yumuşatmada son derece etkilidir.
-
Sedef ve egzama dostu: Kalın, viskoz yapısı ve derin nemlendirme özelliğiyle, kurumuş, pullanmış ve çatlamış ciltler için bir merhem görevi görür. 2001 yılında yapılan bir klinik çalışma, b12 vitamini ile karıştırılmış avokado yağı kreminin, sedef hastalığı (psoriasis) tedavisinde etkili olduğunu göstermiştir.
Güneşin zararlarına karşı yeşil kalkan
Avokado yağı, sadece hasarı onarmakla kalmaz, aynı zamanda korur. İçeriğindeki yüksek orandaki E vitamini ve Lutein, cildi uv ışınlarının yarattığı oksidatif strese karşı savunur. Elbette tek başına bir güneş kremi değildir, ancak güneş sonrası (after-sun) bakımda, yanmış ve gerilmiş cildi yatıştırmada aloe vera kadar başarılıdır.
Üretimdeki ince çizgi: Soğuk sıkım mı, rafine mi?
Tüm doğal yağlarda olduğu gibi, avokado yağında da kaliteyi belirleyen şey üretim tekniğidir. Meyvenin içindeki o değerli vitaminlerin, antioksidanların ve o güzel yeşil rengin korunması için ısıl işlem görmemesi gerekir.
-
Extra virgin (natürel sızma): Koyu yeşil renklidir, yoğun bir avokado ve mantarımsı kokuya sahiptir. Cilt bakımı ve salatalar için en iyisi budur.
-
Rafine: Rengi sarıya dönüktür, kokusu alınmıştır. Yüksek ısıda pişirme yapmak için daha uygundur ama vitamin değeri düşüktür.
Sonuç: Timsahın gözyaşı değil, sevinci
Meksika'nın volkanik topraklarından çıkıp, bugün dünyanın dört bir yanındaki spa merkezlerine ve gurme mutfaklara giren avokado, doğanın bize sunduğu en cömert paketlerden biridir.
Sert ve pütürlü dış görünüşüne aldanmayın; o kabuğun altında hem kalbinizi koruyan bir şef, hem de cildinizi onaran bir dermatolog saklıdır. Bir dahaki sefere salatanıza o yeşil yağı dökerken veya yüzünüze sürerken, Azteklerin bu meyveye neden bu kadar saygı duyduğunu hatırlayın. O, gerçekten de doğanın "yeşil altını"dır.
Kaynakça
Kitaplar:
-
Parker, Susan M. Power of the Seed: Your Guide to Oils for Health & Beauty. Process Media, 2014. (Avokado yağının cilt emilimi ve kimyasal profili üzerine detaylı bilgiler - Sayfa 78-80).
-
Krist, Sabine. Vegetable Fats and Oils. Springer, 2020. (Avokado yağının üretim teknikleri ve yağ asidi kompozisyonu).
-
Price, Len. Carrier Oils for Aromatherapy and Massage. Riverhead, 1999. (Aromaterapide taşıyıcı yağ olarak kullanımı).
Makaleler ve bilimsel yayınlar:
-
Stücker, M. et al. "Vitamin B(12) cream containing avocado oil in the therapy of plaque psoriasis". Dermatology, 2001. (Sedef hastalığı tedavisinde avokado yağının klinik etkisi). Makale linki
-
Woolf, A. et al. "Avocado Oil: Production and Market Demand, Processing, Composition and Ideal Quality Characteristics". Food and Agriculture Organization.
-
Dreher, M.L. & Davenport, A.J. "Hass avocado composition and potential health effects". Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 2013.
Web kaynakları:
-
Healthline: 9 Evidence-Based Health Benefits of Avocado Oil. Erişim linki
-
AOCS (American Oil Chemists' Society): Avocado Oil Processing.
