Anadolu’nun uçsuz bucaksız tarlalarında, rüzgarla nazlı nazlı sallanan beyaz veya mor çiçekler düşünün. Bu bitki, insanlık tarihinin en tartışmalı, en korkulan ama aynı zamanda en sevilen aktörlerinden biridir: Haşhaş (Papaver somniferum). Yüzyıllar boyunca savaşlara (Afyon Savaşları) neden olan, imparatorlukları zengin eden ve "uyku getiren" sütüyle (afyon) tanınan bu bitki, aslında kapsülünün içinde çok daha masum ve şifalı bir sır saklar. Kapsül kırıldığında içinden dökülen o binlerce minik, gri-mavi tohum, sıkıldığında altın sarısı bir "gençlik iksiri"ne dönüşür. Bugün, narkotik şöhretinin gölgesinde kalan ama aromaterapistler ve şifacılar için vazgeçilmez olan Haşhaş Tohumu Yağı’nın, yani "uyuyan güzelin" hikayesini anlatacağız. Endişelenmeyin; bu hikayede uyuşmak yok, aksine cildinizin ve hücrelerinizin uyanışı var!
Zehir ve Şifa Arasındaki İnce Çizgi
Haşhaş bitkisi, doğanın ironi anlayışının en güzel örneğidir. Bitkinin ham kapsülünden sızan süt (latex), morfin ve kodein gibi güçlü alkaloidler içerir. Ancak kapsülün içinde olgunlaşan tohumlar, bu narkotik maddelerden tamamen arınmıştır.
Yani, sabah kahvaltısında yediğiniz haşhaşlı çöreğin veya cildinize sürdüğünüz haşhaş yağının sizi "uçurma" ihtimali yoktur. Sümerler ona "Hul Gil" (Sevinç Bitkisi) derken, sadece ağrı kesici özelliğini değil, tohumlarının verdiği enerjiyi de kastediyorlardı. Romalılar ise bu yağı, gladyatörlerin kaslarını rahatlatmak ve onlara enerji vermek için kullanırlardı.
Cildin Susuzluğunu Gideren "Kuru Yağ"
Aromaterapi ve kozmetik dünyasında yağlar genellikle "yağlı his" bırakmalarıyla bilinir. Ancak haşhaş yağı, "Kuru Yağ" (Dry Oil) kategorisindedir. Cilde sürüldüğü anda o kadar hızlı emilir ki, geriye yağlı bir tabaka değil, sadece ipeksi bir yumuşaklık kalır.
Bunun bilimsel sebebi, içeriğindeki yağ asidi profilidir. Haşhaş yağı, Linoleik Asit (Omega-6) bakımından inanılmaz derecede zengindir (%60-70 oranında).
Shutterstock
Linoleik asit, cildin bariyerini onaran "seramidlerin" yapı taşıdır. Bariyeri bozulmuş, kurumuş, pullanmış veya egzamaya meyilli bir cildiniz varsa, haşhaş yağı, cildin koruyucu duvarını ören usta bir işçi gibi çalışır.
Göz Çevresinin Doğal Dolgusu
Haşhaş yağının içeriğindeki bir diğer gizli silah ise Vitamin E (Tokoferol) ve sterollerdir. Ancak onu diğerlerinden ayıran, Kafein ile benzer etki gösteren bazı doğal bileşenler (ve eser miktarda alkaloid kalıntıları değil, tohumun kendi fitokimyasalları) içermesidir.
Bu özellik, onu göz altı torbaları ve morlukları için eşsiz bir aday yapar. Dolaşımı hafifçe uyarır, cildi sıkılaştırır ve ince çizgilerin görünümünü azaltır. Pahalı göz kremlerinin içerik listesine dikkatlice bakarsanız, Latince adı Papaver somniferum seed oil ibaresini görmeniz tesadüf değildir.
Anadolu’nun Saç Sırrı
Afyon, Kütahya ve Uşak yöresindeki ninelerimizin saçlarının neden bu kadar parlak ve gür olduğunu hiç merak ettiniz mi? Cevap mutfakta saklıdır.
Yüzyıllardır bu coğrafyada haşhaş yağı, sadece hamur işlerinde değil, saç bakımında da kullanılmıştır. Saçın dış tabakası (kutikül) hasar gördüğünde saç matlaşır. Haşhaş yağı, yüksek yağ asidi oranıyla saç tellerini bir film gibi kaplar, kırıkları onarır ve saça "ayna parlaklığı" verir. Ayrıca kafa derisindeki kaşıntı ve kepek (kuruluk kaynaklı) için de doğal bir yatıştırıcıdır.
Mutfaktaki Gurme: Kalp Dostu Bir Lezzet
Bu yağı sadece cildinize sürmekle kalmayın, salatanıza da dökün! Soğuk sıkım haşhaş yağı, fındıksı ve hafif topraksı aromasıyla gastronomik bir hazinedir.
Beslenme uzmanları, haşhaş yağının kalp sağlığı üzerindeki etkilerini övmektedir. İçeriğindeki Omega-6 ve Omega-9 dengesi, kötü kolesterolü (LDL) düşürmeye yardımcı olurken, damar esnekliğini korur. Ancak dikkat: Omega-6 oranı çok yüksek olduğu için, dengeli bir beslenme adına yanında Omega-3 kaynakları (ceviz, balık) ile birlikte tüketilmesi önerilir.
Üretim: Soğuk Sıkımın Önemi
Haşhaş tohumları çok narindir. Eğer yüksek ısıda işlem görürlerse veya kavrulup yağları çıkarılırsa, o değerli Linoleik asit oksitlenir ve şifa özelliğini kaybeder.
Gerçek bir haşhaş yağı, "Soğuk Pres" (Cold Press) yöntemiyle, ısıl işlem görmeden elde edilmelidir. Rengi açık sarıdan altın rengine dönük olmalı ve kapağı açtığınızda burnunuza taze haşhaş kokusu gelmelidir.
Shutterstock
Sonuç: Bin Yıllık Uykudan Uyanış
Tarih boyunca kralların ağrılarını dindiren, savaşlara sebep olan o kudretli bitki, en büyük mirasını belki de o minicik tohumlarına saklamıştır. Haşhaş yağı, narkotik bir uyuşukluk değil, hücresel bir canlılık vaat eder.
Cildiniz kuruduğunda, saçlarınız matlaştığında veya sofranızda farklı bir lezzet aradığınızda, bu "yasaklı" bitkinin masum çocuğuna bir şans verin. Bin yıldır toprağın altında uyuyan o enerji, şimdi sizin şifanız olmak için şişelenmeyi bekliyor.
Kaynakça
Kitaplar:
-
Baytop, Turhan. Türkiye'de Bitkiler ile Tedavi. Nobel Tıp Kitabevleri, 1999. (Haşhaşın Anadolu tıbbındaki yeri ve çeşitleri).
-
Krist, S., et al. Analysis of Volatile Compounds and Triglycerides of Seed Oils from Different Poppy Varieties. (Haşhaş yağının kimyasal profili üzerine akademik analiz).
Makaleler ve Bilimsel Yayınlar:
-
Journal of Food Lipids: Fatty Acid Composition and Oxidative Stability of Cold-Pressed Poppy Seed Oils. (Linoleik asit oranları ve dayanıklılık).
-
Boşgelmez, A. et al. Opium Poppy (Papaver somniferum) Seed Oil: A Potential Source for Edible Oil and Pharmaceutical Applications. Erişim Linki
Web Kaynakları:
-
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı: Haşhaş Tarımı ve Ürünleri Raporları.
-
PubMed: Therapeutic potential of Papaver somniferum L. (Tıbbi potansiyel üzerine çalışmalar). Makale Linki
