Sisli dağların denize dik indiği, yeşilin binbir tonunun birbirine karıştığı Giresun ve Ordu yamaçlarında, sonbahar rüzgarları esmeye başladığında "çotanak"ların hışırtısı duyulur. Yüzyıllardır bu coğrafyanın kaderini belirleyen, düğünlerin yapılmasına, çocukların okumasına vesile olan o küçük, sert kabuklu meyve, yani Fındık, sadece bir kuruyemiş değildir. Tarih boyunca "Sağlık Anahtarı" olarak bilinen fındık, sıkıldığında içinden altın sarısı, berrak ve mucizevi bir sıvı bırakır. Akdeniz’in zeytinyağı varsa, Karadeniz’in de Fındık Yağı vardır. Ancak bu yağ, uzun süre sadece mutfaklarda "kızartma yağı" olarak hapsedilmiş, gerçek potansiyeli ise aromaterapi ve kozmetik laboratuvarlarında yeni yeni keşfedilmeye başlanmıştır. Gelin, bu mütevazı Karadeniz hazinesinin, yüksek ısıya dayanan mutfak performansından, gözenekleri sıkılaştıran kozmetik zekasına uzanan hikayesine yakından bakalım.
Tarihin En Eski "Süper Gıdası"
Fındığın hikayesi, insanlık tarihi kadar eskidir. M.Ö. 2838 yılına ait Çin el yazmalarında, fındığın "kutsal yiyecek" olarak Tanrılara sunulduğu yazar. Antik Yunan’da hekim Dioskorides, fındığı kellik tedavisinde ve öksürük şuruplarında kullanmıştır.
Ancak fındıktan yağ elde etme sanatı, Karadeniz halkının pratik zekasının bir ürünüdür. Yüzyıllar boyunca köylüler, ellerinde kalan fazla fındıkları taş değirmenlerde ezerek yağını çıkarmış ve bunu hem kandillerde aydınlatma için hem de yemeklerde kullanmışlardır. Onlar farkında değildi belki ama o kandillerde yaktıkları yağ, aslında günümüzün en güçlü antioksidanlarından biriydi.
Kimya Laboratuvarındaki Sürpriz: Oleik Asit Deposu
Fındık yağını bilimsel mercek altına aldığımızda, karşımıza zeytinyağına şaşırtıcı derecede benzeyen, hatta bazı konularda onu geçen bir profil çıkar.
Fındık yağı, yaklaşık %75-80 oranında Oleik Asit (Omega-9) içerir. Bu, tekli doymamış yağ asitlerinin kralıdır. Kalp dostudur, kötü kolesterolü (LDL) düşürürken iyi kolesterolü (HDL) korur. Ancak fındık yağını özel kılan şey, bu yağ asidi profilinin yanında taşıdığı devasa E Vitamini (Tokoferol) yüküdür.
Bir çorba kaşığı fındık yağı, günlük E vitamini ihtiyacının büyük bir kısmını karşılar. E vitamini, hücrelerin paslanmasını (oksidasyonu) önleyen biyolojik bir koruyucudur. Yani fındık yağı, şişenin içinde kendi kendini koruduğu gibi, vücudunuza girdiğinde de hücrelerinizi korur.
"Kuru Yağ" Paradoksu ve Yağlı Ciltlerin Kurtarıcısı
Aromaterapi dünyasında fındık yağına "Kuru Yağ" (Dry Oil) denir. Bu terim ilk duyanlar için bir oksimoron (tezat) gibi gelebilir. "Hem yağ olup hem nasıl kuru olur?"
Sırrı, emilim hızında ve içeriğindeki "tanen"lerde saklıdır. Fındık yağı, cilde sürüldüğünde diğer yağlar (örneğin badem veya zeytinyağı) gibi cilt yüzeyinde vıcık vıcık bir tabaka bırakmaz. Moleküler yapısı küçüktür ve cilt tarafından saniyeler içinde emilir.
Shutterstock
Daha da ilginci, içerdiği doğal Tanenler ve Kateşinler sayesinde "astrenjan" (büzücü/sıkılaştırıcı) etki gösterir.
Bu ne anlama gelir?
-
Genişlemiş gözenekleri sıkılaştırır.
-
Aşırı sebum (yağ) üretimini dengeler.
-
Akneye meyilli yağlı ciltler için "nemlendirici" olarak kullanılabilen nadir yağlardandır.
Genellikle "Yağlı cildim var, yağ süremem" diyenlere, aromaterapistlerin verdiği ilk cevap "Fındık yağı dene" olur. Çünkü o, cildi yağlandırmadan nemlendiren bir paradokstur.
Mutfaktaki "Demir Adam": Yanmayan Yağ
Gelelim mutfağa... Sağlıklı beslenme trendlerinde genellikle "zeytinyağı ile kızartma yapmayın, yanar" uyarısını duyarsınız. İşte fındık yağı burada sahneye bir süper kahraman gibi girer.
Fındık yağının Dumanlanma Noktası (Smoke Point) 220-230°C civarındadır. Bu, bitkisel yağlar arasındaki en yüksek değerlerden biridir. Yani yüksek ateşte, tavada veya fırında yapısı bozulmaz, kanserojen maddelere dönüşmez ve o hafif, nötr tadını korur.
Karadenizli ninelerin o meşhur hamsi tavalarının veya kızartmalarının bu kadar hafif olmasının ve yiyenleri rahatsız etmemesinin sırrı, fındık yağının bu termal dayanıklılığıdır. Üstelik aroması baskın olmadığı için, girdiği yemeğin tadını değiştirmez; sadece lezzeti taşır.
Masaj Terapistlerinin Gizli Silahı
Bir masaj salonuna gittiğinizde veya fizik tedavi aldığınızda, kullanılan yağın kalitesi terapinin başarısını etkiler. Fındık yağı, kayganlığı mükemmel olmasına rağmen ciltte "yapışkanlık" hissi bırakmadığı için profesyonellerin favorisidir.
Ayrıca "Taşıyıcı Yağ" olarak mükemmel bir iletkendir. Pahalı ve uçucu esansiyel yağları (Lavanta, Gül, Nane gibi) cildin alt katmanlarına, kas dokusuna kadar taşıyan bir asansör görevi görür.
Üretim: Kavrulmuş mu, Çiğ mi?
Fındık yağının kalitesini belirleyen en önemli faktör, fındığın işlem görme şeklidir.
-
Rafine Fındık Yağı: Genellikle marketlerde satılan, yüksek ısıda işlem görmüş, kokusuz yağlardır. Kızartmalar için uygundur ama vitamin değeri düşüktür.
-
Soğuk Sıkım (Cold Press) Fındık Yağı: İşte gerçek şifa buradadır. Çiğ veya çok hafif kavrulmuş fındıkların preslenmesiyle elde edilir. Rengi kehribar sarısıdır ve kapağını açtığınızda burnunuza taze fındık kokusu gelir. Salatalara, kahvaltılara ve cilde sürülecek olan yağ budur.
Sonuç: Altın Damla
Fındık, Karadeniz’in dik yamaçlarında zorlukla toplanan, emeği bol bir üründür. Ancak onun yağı, bu emeğin en rafine ödülüdür.
Zeytinyağının Akdenizli şöhretine saygı duymakla birlikte, fındık yağı kuzeyden gelen güçlü bir rakiptir. Hem cildinizi sıkılaştıran bir estetiysen, hem kalbinizi koruyan bir doktor, hem de mutfağınızda yanmadan size eşlik eden sadık bir aşçıdır. Bir dahaki sefere elinize bir fındık aldığınızda, içindeki o altın damlanın hikayesini hatırlayın.
Kaynakça
Kitaplar:
-
Alasalvar, Cesarettin & Shahidi, Fereidoon. Tree Nuts: Composition, Phytochemicals, and Health Effects. CRC Press, 2008. (Fındık ve fındık yağının kimyasal kompozisyonu ve sağlık etkileri üzerine kapsamlı akademik kaynak).
-
Baytop, Turhan. Türkiye'de Bitkiler ile Tedavi. Nobel Tıp Kitabevleri. (Geleneksel kullanım).
-
Price, Len. Carrier Oils for Aromatherapy and Massage. Riverhead, 1999. (Aromaterapide taşıyıcı yağ olarak fındık yağının yeri).
Makaleler ve Raporlar:
-
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı: Fındık Raporu. (Üretim ve besin değerleri).
-
Köksal, A.İ. et al. "Fatty Acid Composition of Hazelnut (Corylus avellana L.) Varieties in Turkey". Journal of Food Science. (Yağ asidi profilleri üzerine çalışma).
-
Journal of Cosmetic Dermatology: The use of hazelnut oil in cosmetic formulations. (Kozmetik kullanımlar ve cilt bariyeri üzerindeki etkileri).
Web Kaynakları:
-
PubMed: Health benefits of hazelnut oil. Erişim Linki
-
Giresun Ticaret Borsası: Fındık ve Mamüleri Hakkında Bilgiler.
