Karayipler'in turkuaz sularında, 17. yüzyılın bir korsan gemisini hayal edin. Mürettebat yorgun, diş etleri kanıyor ve eklemleri ağrıyor. Denizcilerin korkulu rüyası "iskorbüt" hastalığı gemide kol geziyor. Oysa demir attıkları adada, hemen kıyıdaki çalılıklarda parlayan yakut kırmızısı meyveler, onları hayata döndürebilirdi. Ancak onlar bunu bilmiyordu. Yüzyıllar sonra "Süper Gıda" (Superfood) listelerinin zirvesine yerleşen, bir tanesiyle bile bir kasayı dolduracak kadar C vitamini barındıran bu meyve, Aserola ya da daha bilinen adıyla Barbados Kirazıdır. Fitoterapi dünyasında "doğal vitamin bombası" olarak anılan, ancak manavlarda tazesini bulmanın neredeyse imkansız olduğu bu narin meyvenin, Porto Riko laboratuvarlarından modern cilt bakım kremlerine uzanan hikayesine hoş geldiniz.
Kiraz görünümlü bir "sahtekâr" mı?
İlk bakışta onu Napolyon kirazıyla karıştırmanız çok normaldir. Parlak kırmızı kabuğu, sapı ve boyutuyla tam bir kirazı andırır. Ancak botanik bilimi bize "dış görünüşe aldanma" der.
Aserola (Malpighia emarginata), aslında gülgiller (Rosaceae) familyasından gelen gerçek kirazla uzaktan yakından akraba değildir. O, Malpighiaceae ailesinin bir üyesidir. Meyveyi ısırdığınızda kirazdaki gibi tek bir sert çekirdek değil, üç parçalı, loblu bir çekirdek yapısı ve sarımsı, sulu, oldukça ekşi bir etle karşılaşırsınız. Tadı, tatlı bir kirazdan çok, limon sıkılmış bir ahududuyu andırır.
İsminin "Barbados Kirazı" olması, 18. yüzyılda İngiliz bahçıvanların bu bitkiyi Barbados adasında bolca görüp, kendi bildikleri kiraza benzetmelerinden kaynaklanan masum bir isimlendirme hatasıdır.
Portakalı utandıran vitamin deposu
Aserola'nın asıl şöhreti, II. Dünya Savaşı sonrasında yapılan analizlerle patlamıştır. Bilim insanları bu küçük meyveyi laboratuvara soktuklarında gözlerine inanamadılar.
Bir adet orta boy portakalda yaklaşık 50-70 mg C vitamini bulunur. Aynı ağırlıktaki Aserola'da ise bu miktar 1700 mg'a kadar çıkabilir. Yani basit bir matematikle; bir avuç aserola yemek, bir kasa portakal yemeye eşdeğerdir. Bu oran, dünyada bilinen en yüksek C vitamini kaynaklarından biridir (Camu camu meyvesiyle yarışır).
Ancak fitoterapi uzmanları için önemli olan sadece miktar değildir. Aserola, C vitaminini (askorbik asit) tek başına sunmaz. Yanında bioflavonoidler (rutin, hesperidin) hediye eder. Bu yardımcı maddeler, vücudun C vitaminini emmesini %35 daha fazla artırır. Yani sentetik bir vitamin hapı yutmakla, aserola tozu tüketmek biyoyararlanım açısından dağlar kadar fark yaratır.
Porto Riko'nun "Yeşil Altın" operasyonu
1940'ların sonunda, Porto Riko Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden Dr. Conrado Asenjo ve ekibi, Aserola'nın bu inanılmaz potansiyelini keşfetti. O dönemde ada ekonomisi şeker kamışına bağımlıydı. Hükümet, "Operation Bootstrap" adını verdiği kalkınma planıyla aserola tarımını teşvik etti.
Okul bahçelerine, evlerin arka bahçelerine milyonlarca aserola fidanı dikildi. Amaç, halkın yetersiz beslenmesini (malnütrisyon) önlemekti. Proje o kadar başarılı oldu ki, Aserola suyu bir dönem Porto Riko'nun milli içeceği haline geldi ve bebek mamalarına doğal koruyucu olarak eklendi. Bugün bile bebek maması etiketlerini okursanız "Acerola puree" ibaresini görebilirsiniz; bu, mamayı kararmaktan koruyan en doğal antioksidandır.
Neden manavda yok? Oksidasyonla savaş
Peki, bu kadar faydalı bir meyveyi neden market raflarında taze taze göremiyoruz? Cevap, onun en büyük gücünde, yani antioksidan kapasitesinde saklı.
Aserola, dalından koparıldığı andan itibaren kendi kendini "yemeye" başlar. Fermantasyon süreci o kadar hızlıdır ki, meyve 3-4 gün içinde bozulur, rengi kararır ve vitamin değerini kaybeder. Bu yüzden ticari olarak taze nakliyesi neredeyse imkansızdır.
Hasat genellikle meyveler tam olgunlaşmadan, yani C vitamini oranının zirve yaptığı "yeşil-sarı" dönemde yapılır ve hemen dondurulur veya kurutularak toz haline getirilir. Bizim kapsüllerde veya smoothie karışımlarında gördüğümüz aserola, işte bu teknolojinin ürünüdür.
Cildin kolajen fabrikası
Son yıllarda kozmetik dünyasında "Aserola Özlü" kremlerin patlama yapması tesadüf değil. C vitamini, vücudun kolajen (bağ dokusu) üretmesi için zorunlu bir hammaddedir.
Yeterli C vitamini olmazsa, vücut kolajen sentezleyemez; cilt sarkar, yaralar iyileşmez. Aserola, yüksek ve emilebilir askorbik asit içeriğiyle, cildin alt katmanlarındaki fibroblast hücrelerine "kolajen üret" emrini veren en güçlü doğal mesajcıdır. Ayrıca içerdiği "antosiyaninler" (kırmızı rengi veren pigmentler), cildi UV ışınlarının yarattığı oksidatif strese karşı korur.
Sonuç: Küçük devin büyük dersi
Karayiplerin yerli halkı Arawaklar, bu meyveyi binlerce yıldır şifa niyetine, özellikle karaciğer rahatsızlıklarında ve ateş düşürücü olarak kullanıyordu. Modern bilim, onların haklı olduğunu yaklaşık 500 yıl sonra kanıtladı.
Aserola, doğanın bize sunduğu en yoğun ve kompleks şifa paketlerinden biridir. O bize, gerçek gücün boyutta değil, içerikte olduğunu; ve bazen en etkili ilacın, bir çalının dalında, parlak kırmızı bir kılıkla saklandığını hatırlatır. Bir dahaki sefere yorgun hissettiğinizde veya cildiniz solgunlaştığında, portakal soymadan önce bu Karayip incisini hatırlayın.
Kaynakça
-
Kitap: Janick, Jules & Paull, Robert E. The Encyclopedia of Fruit and Nuts. CABI, 2008. (Aserola'nın botanik yapısı, tarihi ve tarımı üzerine detaylı bilgi - Sayfa 460-466).
-
Makale: Mezadri, T. et al. "The acerola fruit: composition, productive characteristics and economic importance". Archivos Latinoamericanos de Nutricion, 2008. (Besin değerleri ve ekonomik tarihi üzerine temel çalışma). Makale Linki
-
Kitap: Duke, James A. Handbook of Medicinal Herbs. CRC Press. (Fitoterapötik etkileri ve geleneksel kullanımları).
-
Web Sitesi: USDA FoodData Central. "Acerola, (west indian cherry), raw". (Resmi besin değeri veritabanı). Erişim Bağlantısı
-
Makale: Prakash, A. & Baskaran, R. "Acerola, an untapped functional superfruit: a review on scientific frontiers". Journal of Food Science and Technology, 2018. (Fonksiyonel gıda özellikleri ve antioksidan kapasitesi).
